Bir avuç Yeşilköy ...

(Cem Üründül)

Benim almanyada oturduğum evin en üst katındaki çalışma odasının duvarları, benim için önem taşıyan insanların, hatıraların resimleri ve belgeleri ile doludur. 

Buradaki resimlerin önemli bir bölümü Yeşilköy ve İstanbul çekilmiş daha doğrusu çocukluğumun, ilk gençlik yıllarımın resimleridir. 

Dikkatle bakıldığında resimlerin arasında resim çerçevesini andıran küçük bir vitrin göze çarpar. İçinde bir kaç midye kabuğu, bir kaç çakıl taşı ve birazda kum vardır. 

Ben bu minik vitrini arada bir açar, içindeki nesnelere parmaklarımla dokunurum. Bunlar, pek ahım şahım görünmeseler bile, hala denize ve yeşilköye kokarlar. 

Şimdi itiraf etmem gerek. Ben bunları yeşilköyün sahilinden tam eski çirozun önündeki kumsaldan toplayıp, bavuluma koyup buraya getirdim. Yani işin doğrusu bir avuç dolusu yeşilköyü çaldım. Bilmiyorum ''aldım'' desem daha mı doğru olur? Buna da pek aklım yatmıyor. Her yeşilköylü veya yeşilköyü seven sahilden bir avuç alıp götürse, sahilin yarısı gider. 

Kendi savunmamı en iyisi şöyle yapayım;

Şu anda yeşilköyde yaşayan dostlarımız yılın her gününde, her saatinde, o kumsalla iç içedirler. Yeşilköyden uzaktakilerin böyle bir imkanı yoktur. Hele benim gibi 2500 kilometre uzaktaysanız, haliniz harap. Bazen aklınıza durup dururken yeşilköy gelir. Her ne denli yaşadığınız kent, ülke size memleket olmuş olmasına rağmen, anlam veremediğiniz bir özlem dolar bazı akşamlar yüreğinize. İşte böyle bir anda gereksinim duyarsınız, bir avuç yeşilköye. Duvardan alıp, masanıza koyar, kapağını açıp dokunursunuz, sihirli mücevherlermiş gibi bu çakıllara, kum tanelerine, midyelere...

Yani özel bir zorunluluk sonucu ''ödünç'' alınmıştır bu nesneler, çalmak anlamında değil. Oğluma vasiyetim var, ölümümden sonra o, bu emenetleri yeşilköy sahiline teslim edecek.

Bir sabah uyandığınızda bakacaksınız, kumsalda tek bir midye kabuğu veya tek bir çakıl taşı eksik değil....

Dostluk üzerine

Biz haber etmeden haberimizi alırsın, 

yedi yıllık yoldan kuş kanadıyla gelirsin. 

Gözümüzün dilinden anlar, 

elimizin sırrını bilirsin. 

Namuslu bir kitap gibi güler, 

alnımızın terini silersin. 

O gider, bu gider, şu gider, 

Dostluk, sen yanı başımızda kalırsın. 

(Nazım Hikmet) 

Bence dostluk öğrenilmez. O yetenek, ana sütüyle, baba şevkati ile künyemize satır satır yazılır. Dostluklar ne zaman aşımına uğrar, ne de değer kaybına. Ne kimin nerede olduğuna bağlıdır, nede ne yaptığına. Yani çok tuhaf bir konudur bu. Çıkar meselesi desen değil, hesap kitap meselesi desen, hiç değil.

Bu konun içeriği üzerine, insanlık tarihinin başlangıcından günümüze kadar bir sürü bilim adamları, filozoflar, şairler düşünmüşler. Bir sonuç çıkmış mı, diye soracak olursanız hemen söyliyeyim; Hayır, sacede tarif etmekle yetinmişler.

Sayılarıda, iki elimizin parmaklarının sayısını geçmez, dost diye adlandırdıklarımızın. Tanıdığımız her iyi, aklı başında, dürüst insanların hepsinide dostluk kapsamına almayız nedense. Onlara başka sıfatlar buluruz, saygıdeğer bir tanıdık, çok iyi bir insan falan gibi.

Dost diye tanımladığımız insanları ne çok uzun süredir tanımamız gereklidir, ne de hayatımızın uzun bir süresini paylaşmamız gerekir. Ona rağmen kesinlikle biliriz dostumuzun kim olduğunu.

Büyük üstat Antoine de Saint-Exupéry güzel bir sözü var ; 

Hayatta en önemli şeyleri sadece yüreğimizle görebiliriz.

Ne kadar tuhaf bir şey bu dostluk....

(Cem Üründül)

Yunanistan sınırını ilk kez nasıl geçtim?

(Cem Üründül)

1983 yılının yazı olmalı. Almanyada yaşadığım kentte bazen akşamları yaptığımız gibi, yine genellikle sanatçıların, üniversitelilerin ve sol kesimin gittiği ''Pelikan'' isimli, pek lüks olmamasına rağmen canlı, herkezin herkezi tanıdığı meyhanede oturmuş bir şeyle içmekteyiz. Meyhanenin sahibi Abdul (68li solculardan, tunuslu) o akşam hiç durmadan Mikis Theodorakis'in müziklerini çalmakta. Gecenin geç saatleri olmuş, anlatıyoruz. Eski solcu Abdul yanımıza oturdu. ''Çocuklar, ben bu  Theodorakis' e oldum olası hayranım. Bu gün bir dergide okudum, önümüzdeki hafta sonunda Theodorakis Atinada bir stadyumda konser verecekmiş.  İnsanın vakti olacak, oraya gidecek. Konseri dinlemek, Atinayı bir gezmek, bir kaç günde sahilde bir yerde geçirmek. Ne kadar şahane olur. Ama ben yaz oldumu bu meyhane yüzünden hiç bir yere gidemiyorum.''

İçimizden biride bu lafın üzerine ''arkadaşlar, aslında hiçte fena fikir değil bu Abdul'un söylediği. Ben gitmeye karar verdim. Benimle gelecek daha üç kişi varsa, bir arabayla gideriz. O anda karar veriyorum, ''bende geliyorum''. İkide kadın arkadaş geleceklerini söylüyorlar. Tamam, hemen o gece planları yapıyoruz.

Yesilköyde bir bahar günü..

(Cem Üründül)

Fotoğrafları ve anlatım metni Engin Bozdağ'a ait bu çalışmayı teknik sebeblerden dolayı ben seslendirmek zorunda kaldım. Hatalarım af oluna...

Geçen yılların adaları

Anlar vardır, güncelliğimizin üzerinden silindir gibi geçer gider. 

Bizi kısa bir sürede olsa rehin alıp, zaman-mekan kavramının ötesindeki bir aynaya bakmaya zorlar. Bizler bu aynanın içinde birdenbire çocuksu ve dürüst özlemlerle dolu, hayata meydan okuyan genç bir insanı görürüz....

Ataol Behramoğlu`nun şiirlerinden yapılmış şarkıları bu dönemde nedense çok dinliyorum. İstanbul´a son geldiğimde almıştım.

Bu aşk burada biter,

Ben çekip giderim,

Yüreğimde bir çocuk,

Cebimde bir revolver.

Onun [Bir gün mutlaka] şiirini çok severdim. Yıllar sonra –en azından 35 yıl sonra- bu şiiri tekrar okuduğumda karşıma birden bire iki soru çıktı;

Yeşilköy hatırası kitaplarım..

(Cem Üründül)

Bu resimdeki kitaplar, bu gün evimdeki kütüphanedeki, kendimin aldığı en eski kitaplardır. Hepsi son yeşilköy yıllarımda alınmıştır. İsmail Cem' in ''Türkiyede geri kalmışlığın tarihi'' ve İlhami Soysal' ın düzenlediği ''20. Yüzyıl Türk Şiiri Antolojisi'' adlı kitapları 70 li yılların ortalarında tatilimi geçirmek için geldiğimde almıştım. İsmail Cem' in bu muhteşem araştırma yapıtı, o dönemler ilk kez okuduğumda, o zamana kadar okulda öğrendiğimiz yarı-yanlış, masalla, kahramanlık öyküsü karışımı tarih dersinden aklımda kalanları birdenbire silmiş onun yerine dürüst, akılcı ve mantıklı bir tarih kavramı oturtmuştu. 

Aziz Nesin' in kitapları ise ben kendimi bildim bileli bizim evde hep olurdu. Başta babam, annem olmak üzere hapimiz severek okurduk. Hala bende rahmetli babamdan miras bir çok kitaplar vardır. Bunların yarısı Aziz Nesinin kitaplarıdır. Ama resimde görünen, iki Aziz Nesin kitabının içine kendi adımı yazmışım. O sebebten dolayı kendimin aldığını tahmin ediyorum. Bu ''Kör döğüşü'' adlı kitapta yer alan aynı adlı hikayeyi kardeşim Cengizle ben pek severiz. Konu Aziz Nesin oldumu aklımıza bu ''Fil sinirinden kırbaç'' hikayesi gelir.

H. kabus görmekten nasıl kurtuldu?

(Cem Üründül)

H. çok sevdiğim bir arkadaşımdır. Onu yıllar sonra internet üzerinden yeniden bulduğumda bana eski günlerden konu ettiğimizde, ilk anlattığı şu aşağıda ilettiğim ‘Kabus görme’ hikayesiydi. Olayı benden daha iyi hatırlıyor. Bana ‘aklıma sen geldikçe bu hikaye gelir’ dedi. Aslında onun da bana yaptığı bazı şeytani hınzırlıklar vardır. O eski hikayeleri anlatıp güldük.

Engin'in (Bozdağ) geçenlerde dedigi gibi, bu yeşilköyün havasından mı yoksa suyundan mı olsa gerek, hepimizde biraz tuhaflık var. Her ne kadar kültürel temelimiz aynı olsa da, bireyler olarak hepimizin kendine göre bir takım çok özel huyları var. Bu bende de böyle.

Bu  H. diye bahsettiğim arkadaş ta aynen öyleydi. Bazen kendi kafasına göre bir şeyler yapar, hiç akla hayale gelmeyecek maceralar yaratırdı. İleride onun bir kaç macerasını galiba buraya aktarmamız gerekecek.

Bilmem hatırlar mısınız? Yeşiköy'de o zamanlar yaz gecesi demek, reks'e gitmek, arkadaşlarla gecenin geç saatlerine kadar bir yerlerde oturmak (röne parkta bekçiden kaçmak ta buna dahil) sohbet etmek, bazen de bu sohbetler arasında şişeden ucuz bir şarap içmek demekti.

Bizler bazen mahalledeki arkadaşlarla, o zamanlar Çekmece caddesinin yan tarafındaki koskocaman boş arsada geceleri toplanıp, ortaya bir yere yaktığımız ateşin çevresine oturarak sohbete dalardık. Buraya takılanların sayısı oldukça değişmekteydi. Ama asıl kadro, o arsanın etrafındaki evlerde oturan, H. başta olmak üzere;Ömer, Can, ben, kardeşim Cengiz, İlya, Ufuk, Vasil gibi isimlerden oluşurdu.

Gayet tabii ki, kızlar da buraya katılırlardı ama onlar bizden erken eve gitmeleri gerektiği için, en sonuna bizler kalırdık. Bir ara içimizde huylananlar olduğunu bildiğimizden hayalet ve korku hikayeleri üretmeye başlamıştık. Günün birinde bu korku hikayelerinden birini de uygulamaya koyduk. Başrolü, hayalet olarak Can oynamıştı ama az kaldı gerçekten hayalete dönüşecekti. Bunu en iyisi başka zaman anlatayım.

Yine sıcak bir yaz gecesi, arsamızın ortalarında bir yere kurulmuşuz. Gecenin çok geç saatleri. Tamam artık yeter evlere gidelim, yarın çiroza yüzmeye gideceğiz, diyoruz. İçimizden bazıları ateşin üzerine kum ve toprak atarak söndürmeye başlıyorlar.

Umut neden Orhan Gencebay gibi meşhur bir şarkıcı olamadı?

(Cem Üründül)


İçinizde bu hikayeyi bilenler ve söz konusu kişiyi tanıyanlar itiraz etmeden, hemen baştan söyliyeyim. Burada söz konusu olan kişinin gerçek adı Umut değil, onu böyle adlandırmamın sebebi ise gayet basit. Internette tüm aramalarıma rağmen bir türlü bulup, bu ortak anımızı yayınlamak için müsadesini alamadım. Bu sebebten dolayı bu anımda onu umut diye adlandıracağım. Gayet tabii ki, diğerlerinin adları gerçek adlarıdır.

Umut, bizim oturduğumuz çekmece caddesinde, bizden iki ev ileride otururdu. Onların üzerinde de bizim yeşilköy jimlastikte futbol oynayan ve (rüzgarın oğlu)  vasil otururdu.

Kısaca değineyim. Bu vasilin özelliği müthiş hızlı koşabilmesiydi ama genellikle verilen pastan daha hızlı koştuğu için topları hep arkasında bırakır ve o zamanlar antrönörümüz olan toros abiyi çileden çıkartırdı. Bizler ona pas vermeye çalıştığımızda, pastan ziyade şut çekmemiz gerekirdi. O dönemlerde rahmetli toros abiyi çıldırtan sadece bizim vasil değildi. Ama bu anılara başka bir yazıda yer vereceğim.

Yine dönelim umut meselesine. İriyarı, güçlü kuvvetli biri olan umutun kendine has bir takım özellikleri vardı. Bu o dönemki özelliklerinin en başında onun çocuksu hayalciliği ağır basardı. Bazen çok önemli bir kitap okuduğunu ve artık mars gezegenine uçabilecek bir füze yapabileceğini, bazende tavşan çiftliği kurarak milyoner olacağını veya buna benzer şeyleri kesinlikle inanarak anlatırdı.

1971 yılının yaz tatili.

Bir gece yolculuğu, kar, bir sarhoşça adamla kızı ve o...

(Cem Üründül)

Toplantı bittiğinde, saat gece yarısını geçmişti. Binadan çıktığımda, nesef kesecek kadar soğuktu bu 14 ocak gecesi. 

Meslektaşlarımdan biri ''bu gece istersen burada bir otelde kal yarın dönersin, bu gece senin istikametinde çok yoğun kar yağışı bekleniyor'' diyor.

Bir an düşünüyorum, kalsam mı diye. Vazgeçiyorum. ''Henüz kar yağışı başlamadı, hava böyle kalacak olursa 3,5-4 saat sonra evde olurum.'' diyorum. Yakında görüşmek üzere diyerek ayrılıyoruz.

Gecenin berrak soğukluğunun bana, bu çok tartışmalı geçen uzun toplantının sonunda iyi geldiğini hissediyorum. Paltomun yakalarını kaldırarak park yerine doğru yürüyorum. Vaktim olsa bu temiz ve soğuk havada biraz yürüyebilirdim diye düşünüyorum. Şirketin park meydanı sapsarı bir ışıkla aydınlatılmış. Arabama binip, haraket ediyorum. Şirketin ana girişine geldiğimde, büyük kapı yavaş yavaş açılmakta. Bekçinin beni kameradan gördüğünü biliyorum. Konuşma tesisatını üzerinden geçerken bana ''güneyde kar kağışı bekleniyor, dikkatli gidin, iyi yolculuklar'' dediğini duyuyorum. Teşekkürler ve iyi geceler diyorum.   

Bir ayrılışın hikayesi...

(Cem Üründül)

Almanyaya göçümüzün başlamasına artık saatler kalmıştı. Yarın sabah kalkacak uçakla yeni yurdumuza uçacaktık. Son gece, tüm arkadaşlarımdan, dostlarımdan ve akrabalarımdan vedalaşmak için Yeşilköyün sokaklarında oradan oraya koşturuyorum. Ayrılmak olgusu tüm ağırlığını şiddetle duyurduğu bir akşamdı bu, 1973 yılının mart akşamı.

Gayet tabii ki her vedalaşmamı, ayrılmanın verdiği acıya karşı bir büyülü cümle gibi anımsadığım, “en geç önümüzdeki sene görüşmek üzere” ile bitiriyorum.

En son olarak N le vedalaşacaktım. N benim aynı sınıfımdan çok sevdiğim bir kız arkadaşımdı. O zamanlar, ona yakınlığımı bilen ister kız, ister erkek olsun bütün arkadaşlarım “erkeklerle kadınlar gerçekten arkadaş olamazlar” tezini savunurlar ve bu ilişkinin gerçek yüzünü itiraf etmemizi beklerlerdi.

N onlar için biraz tuhaf biriydi. Bizim o dönemlerde her gencin yaptığı gibi yaptıklarımız çocuksu çılgınlıklara katılmaz, hatıra defterleri yazmaz, flört etmez veya bizlerin değimi ile kırıştırmaz, bizimle gece yarılarına kadar kızlı, erkekli ortalarda dolanmazdı.